Fakamaópoópo ó e Ngaahi Femeááki í he Fale Alea ó Tonga
Áho 21 ó Ókatopa 2015.
10:00AM
FALE ALEA

Hili e lotu á e Éiki mo e Tali ui ne óange faingamalie ki he Éiki Minisita ki he Ngaahi Ngaue Lalahi mo e Taki Mamata fekauáki mo e fakataha naá ne kau atu ki ai í Siapani mo Tahiti. Ne fakaha é he Minisita naá ne felotoi mo e Minisita á Tahiti ke í ai ha halanga vaka fo’ou ke kau atu ai mo Tonga ni kae ngaueáki á e Air Tahiti. Naá ne meá é folau mai ki Tonga ni ha kau fakafofonga mei Tahiti í Sanuali ke fai ha alelea mo e puleanga naá lava ke kamata e halanga vaka ko eni. Naá ne toe meá óku í ai mo e ngaahi matapa kehe ke tau heka atu he ngaahi kautaha vaka kehe he Pasifiki hange ko e Air New Guinea, Fiji Air mo e Talofa Air.

Ko e fakataha ne fai í Siapani ne mahino e tokolahi e kau folau éveéva mei Siapani ki Palau pea ko e fokotuútuú mo e fakaámu ke kau mo Siapani í he maketi ki Tonga ni. Ne lahi e ngaahi fokotuútuú ki he ngaahi project tokoni á e pule’anga Siapani hange ko e uafu Fa Ua mo e sio ki he hala fakakavakava mei Popua ki Folaha.

Ne meá á e Éiki Sea ó kole ki he Minisita kapau é maú ha tatau éne lipooti koe’uhi ke tuku í he laipeli á e ófisi. Ne meá mai e Palemia fekauáki mo e meá óku fai ai e fetokehekeheáki felaveí mo e potungaue ako. Naá ne meá ko e áho 8 ó Sepitema naá ne pehe óku to lalo á e ako ka ko e áho ni kuo í ai e tokolahi e niíhi óku nau pehe óku hala. Ka óku ne toe fakamamafaí óku holo e tuúnga ó e ako mo éne kole ki he kau taukei he malaé ó e ako kenau lava ange ke nau fakataha.

Ne meá atu e Éiki Sea mahalo ‘oku tonu kenau fakataha pe kinautolu mo éne potungaue ki ai. Ne hoko atu e Palemia ki he fakataha á e UN naá ne kau atu ki ai í Niuíoke. Naá ne pehe ne meimei nofo taha á mamani ia he ngaahi meá óku hoko í Silia ka naá ne tokanga ia ki he fakaehaua ó e kakai í West Papua. Naá ne pehe ne iku ó kole fakamolemole mai e taki fakakautau ó Ínitonesia, ne toe kau mo éne lea fekauáki mo éne poupou ki he taki ó Kiupa í heéne kole ke ómai ha peseta mei he paánga óku fakamoleki ki heénau ngaahi vaá fakakautau ke ómai ia ke tokonií e ngaahi fonua iiki óku uesia é he feliliuaki á e Éa.

Ne meá mai e Fakafofonga Nopele Fika 1 ó Tongatapu á éne tokanga ki he lea ko ia ne fai é he Palemia ó ne ngaueáki a e West Papua he ko e hingoa ia ko e Irian Jaya pea óku hanga é heéne lea ó ne ueí ai e va fakavahaápuleánga. Pea óku totonu ke tau ui hotau ngaahi kaungaápi mo e fonua kotoa pe ko hotau kaungameá.
Ne meá mai e Palemia ki he kautaha he Pasifiki óku nau tuú fakataha (PIDF) í he Pasifiki í he Regionalism pea ko ene lea naá ne fakafofongaí á e ngaahi fonua he Pasifiki.
Ne meá mai e Éiki Minisita ki he Tanaki Paánga Hu Mai ó pehe ne puna mai e vakapuna Y12 mei Éua ó tapili taha pe ka naé faingamalie pe, pea óku fai ha ngaue á e potungaue pea ko e kautaha ko eni ka ko e ta pe á e lango kei mamaó.

Ne meá mai e Minisita Taki Mamata mo e Ngaahi Ngaue Lalahi kuo mahino mai eni ko e tuó tolu eni e hoko á e palopelam ki ai. Ne ósi í ai pe kohu ia kimuá pea hoko ko eni e Palemia, pea ko e kautaha ko eni ko e palopalema eni é fiha é hoko ki he kautaha tatau pe. Ne kole á e Fakafofonga Nopele Éua ke tukuhifo ki he Komiti Kakato he ko e tuó tolu eni éne hoko pea ‘oku fekauáki tonu eni ia mo e kakai ó Éua. Ne meá mai e Éiki Sea ki he Minisita ki he Ngaahi Ngaue Lalahi ke nau fakataha ki ai mo ‘ene potungaue kimuá pea toki lipooti mai ki he Fale Alea.

Ne tokanga á e Fakafofonga Nopele Fika 2 ó Vavaú koe’uhi ko e ha he pepa á e feinga á e matuá Fisi í Tonga ni ke kumi énau totonu he kuo lahi hono ngaahi kovií kinautolu. Na’a ne kole ki he puleánga koeúhi ko e niíhi óku nofo óva í Tonga ni. Pea ko e kainga Fisi pea mo Haámoa í Tonga ni ko hotau famili he ko ‘etau folau ki he ongo fonua ni óku tau lau ko e folau pe mei he ápi ki he ápi. Pea ne tokanga ki he tokotaha folau éveéva lavea koeúhi ko hono taaí pea kaihaási éne koloa pea kuo foki ia.
Na’a ne toe talamonu ai pe ki he Palesiteni foóu ó Fisi kuo fili.

Ne hoko atu ki he Fakafofonga Kakai ó Haápai 13 koeúhi ko e matuá polisi ne íkai ke maú kakato énau TA pea ne kole mei he Minisita Polisi leóleó é fai éne ngaue ki ai pehe ki he fokotuú ki he tuúnga totongi koloa.

Ne hoko atu ai pe ki he Fakafofonga Nopele Fika 2 ó Vavaú fekauáki mo e totongi fute ko ia í he maketi fekauáki mo e launga ki he totongi fute kehe pe á lalo pea kehe pe á ólunga.

Malolo Pongipongi>>>>>

Ne toe hoko atu ki he Fakafofonga Nopele Fika 2 ó Vavaú fekauáki mo e ako koeúhi naá uesia á e ako mo e fanau ako. Ne fakamahino mei he Palemia kuo ósi fakapapauí mai mei he Únivesiti ó e Pasifiki Tonga tenau tali e ola ó e sivi á Tonga ni kapau e ngaueáki e Raw marks.

Ne toe hoko atu e Fakafofonga Nopele koeúhi ko e tokotaha óku fakangaueí é he potungaue á e tokotaha ki hono vahenga ko e taha kilu nimamano. Ka ne meá mai e Palemia ko e tokotaha ko ia naá ne ngaue í Ápia ó liliu e polokalama á Haámoa.

Ne hoko atu e Fakafofonga Nopele ki he meá óku ne maú fekauáki mo e palopalema óku hoko ki he ako í Haámoa.

Ne hoko atu ki he Fakafofonga ó Vavaú 15 fekauaki eni mo e Per diem ki he kau folau ki motu. He kapau ‘e nofo ha taha ia ha kuata puleánga óku óange pe pa’anga ia é $80 pehe ko e tuútuúni mei he Fale Paánga. Ne toe fakaha ‘e he Fakafofonga ko e taha e ngaahi palopalema óku fehangahangai mo Vavaú fekauáki eni mo e fakafoóu ó e national ID.

Naá ne hohaá koeúhi ko e fiemaú ko ia á e potungaue ke feingaí ha tohitaú mo e laí ta he óku uesia lahi a motu ia heni, pea ne kole ai e Fakafofonga ki he Éiki Palemia mo e puleánga ke fai haánau ngaue ki he ngaahi tuútuúni ngaue óku fakahoko é he potungaue ko eni.

Ne meá mai e Palemia óku moóni e meá óku hoko ka ko e palopalema ia ko eni ne hoko ia he pule’anga kuo ósi, ka kuo pau ke fai ha ngaue ki ai .

Ne hoko atu ai pe ki he Fakafofonga ó e Vahenga Fili Tongatapu Fika 9 fekauáki mo e fakafoóu ó e ID. Ne fakaha aipe é he Fakafofonga éne fakaafeí á e Houéiki Memipa kenau me’a mai ki he fakataha he Falaite he é fakaafeí mai e mataotao he maaka kenau talanoa ki ai.

Ne meá mai mo e Minisita Taki Mamata mo e Ngaahi Ngaue Lalahi á éne poupou ki he ID pea ke fka’aiái mo e fanau ako ke nau ngaueáki á e ID.

Ne Lipooti aipe á e Sea ó e Komiti Kakato á e ngaahi ngaue kuo lava í he Komiti Kakato.

Ne Palotií á e Lau tuó ua ‘o e Lao Fakaangaanga (Fakatonutonu) Ki he Ngaahi Hia 2015 pea ne tali ia he loto ki ai á e toko 16 pea ne íkai ha fakahaloto.

Ne lau tuó tolu pea ne tali ia he loto ki ai á e toko 16 pea íkai ha fakahaloto.

Ne hoko atu ai pe ki hono Palotií ó e Lau tuó ua ó e Lao Fakaangaanga (Fakatonutonu) ki he Fakamaauánga Polisi 2015 pea ne tali he loto ki ai á e toko 15.

Ne lau tuó tolu pea ne tali ia he loto ki ai á e toko 15

Ne palotií mo e lau tuó ua óe Lao Fakaangaanga (Fakatonutonu) ki hono Puleí ó e Ngaahi Faitoó Taéfakalao 2015 pea ne tali í he loto ki ai á e toko 19 pea íkai ha fakaha loto.

Ne lau tuó tolu pea ne tali ia í he loto ki ai á e toko 18 pea íkai ha fakaha loto.

Ne malolo ai pe á e Fale í he houa hoátaa.

Malolo Hoáta>>>>>

Ne teu ke lau á e e Lipooti á e Komiti Tuúmaú ki he Ngaahi Totonu á e Fale Alea pea ne kole ‘e he Palemia ke óange ha faingamalie ó e Minisita ke ómai haáne tali. Ka ne fakamaálaála é he Fakafofonga Nopele Niua á e ngaue ‘a e Komiti pea mo e tuú a e Tohi Tuútuúni. Ka ne fiemaú ‘e he Palemia ke mahino ne í ai ha tali ke makatuúnga mei ai á éne paloti. Ne fakamaálaála é he Fakafofonga Nopele Fika 1 ó Haápai ne ósi óatu e faingamalie ki he Minisita ke ómai haáne tali.

Ne toe kole é he Éiki Minisita ki he Ngaahi Ngaue Lalahi mo e Taki Mamata ke tuku ange ha faingamalie. Ne fakaha é he Palemia naá ne fiemaú pe ke íloí e makatuúnga ke fai mei ai á éne paloti. Ne hili e femeááki pea ne fokotuú ai pe é he Palemia ke hoko atu e ngaue ia á e Fale Alea. Ne lau leva e lipooti fika 12/2015 á e Komiti Tuúmaú ki he Ngaahi Totonu á e Fale Alea.

Ne hili hono lau ó e lipooti ne tuku atu ai é he Éiki Sea ki he Houéiki Memipa ki heénau tauátaina ke fakahoko énau paloti. Ka ne meá mai e Minisita ne teéki ai ke ne kaniseli é ia á éne tali pea ne kole ke óange ha faingamalie he óku ne tui óku ne toutou tanaki mai é he Komiti ia ko eni á e ú meá foóu. Ne fakatonutonu mai é he Fakafofonga Nopele Fika 1 ó Haápai ó ne pehe ko e Minisita pe naá ne kole ke fakataéáongaí éne ongo tali. Ne fokotuú é he Palemia ke tuku ange ha faingamalie ki ápongipongi kenau toki paloti.

Ne fakamaálaála é he Fakafofonga Nopele Fika 1 ó Tongatapu ko e paloti ke mahino pe é fai ha hopo pe íkai pea ko éne ósi ia.

Ne tuútuúni é he Éiki Sea ke malolo.

Malolo Efiafi>>>>>

Ne foki mai e Fale ó liliu ai pe ó Komiti Kakato pea hoko atu ai pe á e Palemia mo e Fakafofonga ó Tongatapu 1 éne tokanga ki he lahi e faihia mo e kaihaá. Naá ne toe fakaha á e fiemaú ke fai ha ngaue fakataha e kau taki e fonua he kuo tau taélata he nofo hotau fonua.

Ne meá hake á e Fakafofonga Nopele Fika 2 ó Vavaú ó ne fakamaloía á e Palemia ki he ngaahi ngaue lahi kuo ne fakahoko. Naá ne toe kole ai pe ki he Palemia ha tokoni ki he komiti óku ne taki ai ki hono fakamaá ó e kolo. Ko e paánga ko ia á e vahenga ne mole ne tonu ke óua é toe tokanga ki ai e Palemia ia he ko e fehaalaaki ia á e kosilio kae íkai ko e Palemia.

Ne hoko atu e Fakafofonga Nopele ki he palopalema óku hoko ki he ápiako ó Hala ó Vave pea fiemaú ke fai ha tokoni ki ai. Ne hoko atu ai pe hohaá ko ia ki he Sapate, áki éne pehe ne sai pe ma ka ko eni kuo toe fakatau mo e ngaahi meá kehe ia.

Ne meá mai á e Minisita Lao óku fai e ngaue ki he ngaahi falema, he ko e ava á e falema he áho kakato óku ngali kovi ia. Ne toe tokanga ai á e Fakafofonga Nopele ki he ava ko ia á e ngaahi falekai óku íkai ha fekauáki mo e ngaahi hotele pea kau ai mo e Bar ia í tahi óku ava pe ia he Sapate.

Ne fakamalo mai e Éiki Palemia ki he tokoni á e Fakafofonga Nopele pea ne fakaha ko e ngaahi siasi mo e kau taki lotu óku íkai kenau loto kinautolu ia ke toe ava á e falema.

Ne hohaá á e Palemia ke fai ha tokanga ki he meákai tukufonua kae ngaueáki e uite mo e mahoaá á Nuúsila mo Áositelelia. Naá ne toe tokanga ki he ngaueáki e taipa ke foki ki he napikeni.

Ne meá mai e Fakafofonga Nopele ó Niua á éne fakamalo ki he Palemia mo éne fakamaálaála ki he Komiti Namoa ó e Taki Lelei. Ne fakaha é he Fakafofonga ó Tongatapu 9 ko e Konisitutone ko e Sapate ke tauhi ke tapu ó taéngata. Ne fakaha é he Fakafofonga óku fiemaú ke monuía e ngaahi vahenga kotoa í hono tauhi e Sapate ke maónióni. Naá ne fokotuú ai ki he Minisita Lao óku íkai loto ia ke toe fakaáta ha kií taimi ó ne fakafofongaí á Tongatapu 9 mo e kakai Uesiliana kotoa pe. Ne kole ‘e he Minisita Lao ko e laumalie ia ó e Lao neongo óku maumau e lau ia á e Lao.

Ne tokanga á e Fakafofonga Nopele Fika 1 ó Tongatapu koeúhi ko e íkai ke fakaási kotoa á e ngaahi siasi. Ne hoko atu ki he Fakafofonga Fika 12 ó Haápai éne tokanga ki he ngaahi bar ko eni í he loto kolo.

Ne toe tokanga á e Fakafofonga ki he ha he lipooti á e lahi e maliuna óku to í Kolomotuá mo e niíhi he kau polisi óku tukuakií óku nau kau ki hono tufaki ó e faitoó konatapu ko eni ko e maliuana.

Ne meá mai e Minisita Lao fekauáki mo e Bar óku tatau pe mo e Lao ki he ma pea é fai e sio ki ai.

Ne palotií pea ne tali í he loto ki ai á e toko 21 pea íkai ha fakahaloto. Ne toloi ai pe á e fale ki he taimi 10:00 AM ó e pongipongi Tuápulelulu 22 ó Ókatopa 2015.

TOLOI Á E FALE ALEA KI HE TUÁPULELULU 22 Ó ÓKATOPA 2015 Í HE TAIMI 10:00AM.
FALE ALEA

Go to top